ਬੈਂਗਲੁਰੂ: 9 ਫਰਵਰੀ, 2026
ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ (ISRO) ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਗਲੇ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਮਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰਯਾਨ-4 ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸਰੋ ਦੇ ਸਪੇਸ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ (SAC) ਨੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ 'ਤੇ ਉਸ ਖਾਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰ ਲਈ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਚੰਦਰਯਾਨ-4 ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈਂਡ ਕਰ ਸਕੇਗਾ। ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ ਭਾਰਤ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਖਾਸ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇਸਰੋ ਦਾ ਪਹਿਲਾ 'ਸੈਂਪਲ ਰਿਟਰਨ' ਮਿਸ਼ਨ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਨਮੂਨੇ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਰਤੇਗਾ।
ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਚੰਦਰਯਾਨ-2 ਦੇ ਆਰਬਿਟਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਉੱਚ-ਰੈਜ਼ੋਲਿਊਸ਼ਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ 'ਤੇ ਲਗਭਗ 1 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 'MM-4' ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਨੋਵਿਸ ਮਾਊਂਟੇਨ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਸਮਤਲ ਮੈਦਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਥਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਇਸ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਵੱਡੇ ਟੋਏ (ਕ੍ਰੇਟਰ) ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੈਂਡਰ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨੇ ਜਾਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਘੱਟ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਇੱਥੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੀ ਭਰਪੂਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।
ਚੰਦਰਯਾਨ-4 ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਈਟ 'ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਬਿੰਦੂ' (ਜਿੱਥੇ ਚੰਦਰਯਾਨ-3 ਉਤਰਿਆ ਸੀ) ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਰੋਤਾਂ ਬਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਗੇ।
ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੰਦਰਯਾਨ-3 ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਪਲਸ਼ਨ ਮੋਡੀਊਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਡਿਸੈਂਟ (ਉਤਰਨ ਵਾਲਾ), ਐਸੈਂਡਰ (ਚੰਦਰਮਾ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠਣ ਵਾਲਾ), ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਅਤੇ ਰੀ-ਐਂਟਰੀ (ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਵਾਲਾ) ਮੋਡੀਊਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ ਸਫਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਚੰਦਰਮਾ ਮਿਸ਼ਨਾਂ (Gaganyaan-Moon) ਲਈ ਮੀਲ ਦਾ ਪੱਥਰ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗਾ।