ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ: 6 ਫਰਵਰੀ, 2026
ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਰਣਨੀਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਤਿ-ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫੌਜੀ ਅੱਡੇ ਡਿਏਗੋ ਗਾਰਸੀਆ (Diego Garcia) ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੱਡਾ ਬਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਕੀਰ ਸਟਾਰਮਰ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟਰੰਪ ਨੇ ਯੂਕੇ-ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਰੁਖ਼ ਤਾਂ ਨਰਮ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸਖ਼ਤ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹ ਸੌਦਾ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਹਿੱਤਾਂ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਫੌਜ ਭੇਜਣ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ।
ਟਰੰਪ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਅਤੇ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਨਵਾਂ ਰੁਖ਼
ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ "ਮੂਰਖਤਾ" ਦੱਸਣ ਵਾਲੇ ਟਰੰਪ ਨੇ ਹੁਣ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੀਐਮ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਹ ਸੌਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਿਕਲਪ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ "ਟਰੂਥ ਸੋਸ਼ਲ" 'ਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ:
-
ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰ: ਜੇਕਰ 99 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਲੀਜ਼ ਸਮਝੌਤਾ ਟੁੱਟਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਧਮਕੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਡਿਏਗੋ ਗਾਰਸੀਆ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਰਾਖਵਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
-
ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ: ਟਰੰਪ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ "ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਬੰਧੀ ਬਕਵਾਸ" ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਝੂਠੇ ਦਾਅਵੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਰਣਨੀਤਕ ਅੱਡੇ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦੇਣਗੇ।
ਕੀ ਹੈ ਡਿਏਗੋ ਗਾਰਸੀਆ ਅਤੇ ਚਾਗੋਸ ਸਮਝੌਤਾ?
-
ਚਾਗੋਸ ਟਾਪੂ: ਇਹ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ 60 ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ। 1965 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।
-
2025 ਦੀ ਸੰਧੀ: ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਨੇ ਚਾਗੋਸ ਟਾਪੂਆਂ 'ਤੇ ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ, ਡਿਏਗੋ ਗਾਰਸੀਆ ਫੌਜੀ ਅੱਡਾ ਅਗਲੇ 99 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਯੂਕੇ-ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਰਹੇਗਾ।
-
ਕਿਰਾਇਆ: ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਇਸ ਅੱਡੇ ਲਈ ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਨੂੰ ਸਾਲਾਨਾ ਲਗਭਗ $136 ਮਿਲੀਅਨ ਕਿਰਾਇਆ ਦੇਵੇਗਾ।
ਭਾਰਤ ਲਈ ਇਹ 'ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ' ਕਿਉਂ ਹੈ?
ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਪੂਰੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ:
-
ਚੀਨ 'ਤੇ ਲਗਾਮ: ਡਿਏਗੋ ਗਾਰਸੀਆ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਫੌਜੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੇ ਵਧਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ (Counter) ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
-
SAGAR ਨੀਤੀ ਦੀ ਜਿੱਤ: ਭਾਰਤ ਦੀ 'ਸਾਗਰ' (Security and Growth for All in the Region) ਨੀਤੀ ਤਹਿਤ ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਕੂਟਨੀਤਕ ਜਿੱਤ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਪਰਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਨੂੰ ਇਸ ਸੌਦੇ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।
-
ਕਰੀਬੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਦੀ ਮਦਦ: ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਭਾਰਤ ਦਾ ਬਹੁਤ ਕਰੀਬੀ ਮਿੱਤਰ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੰਚਾਂ 'ਤੇ ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬ੍ਰਿਟੇਨ 'ਤੇ ਨੈਤਿਕ ਦਬਾਅ ਬਣਿਆ।